Obywatelka świata. Żona dyplomaty, kobieta wpływowa, przedsiębiorcza i zaradna, nieprzeciętnie utalentowana autorka o lekkim piórze i ciętym języku, mimo pozornej otwartości otoczona nimbem tajemnicy, niedopowiedzeń i mitów. Kim była Mira Michałowska? Wyzwania, by zmierzyć się z tym pytaniem, podjęła się Monika Ksieniewicz-Mil, pisząc biografię polskiej pisarki i dziennikarki o wielu pseudonimach oraz międzynarodowym życiorysie. Swoją wiedzą i doświadczeniem z procesu twórczego podzieliła się z czytelnikami podczas spotkania w ramach cyklu “Biografistki”, które odbyło się 20 marca 2026 roku w Filii nr 2 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Lublinie.
„Mira – Kobieta Światowa” to literacki debiut Moniki Ksieniewicz-Mil. Autorka biografii poznała Mirę Michałowską, będąc nastolatką. Wywiązała się między nimi znajomość, która wpłynęła na życie Moniki Ksieniewicz-Mil i jej życiowe wybory. Zawodowa droga biografistki przez lata była powiązana przede wszystkim z PR-em i komunikacją. Na UMCS-ie obroniła pracę doktorską z zakresu równości, 15 lat pracowała w rządowej komórce do spraw równości, zajmowała się współpracą narodową. Była Laureatką Stypendium im. Jacka Kuronia, rządu amerykańskiego, flamandzkiego i japońskiego. Przez rok studiowała politykę publiczną w Tokio, a jako profesor wizytujący uczyła w żeńskim Kobe College. W ostatnich latach powróciła do dziennikarstwa, od którego zaczęła swoją zawodową drogę.
Podczas spotkania Monika Ksieniewicz-Mil opowiedziała o procesie tworzenia biografii, a także o tym, jak tworząc zapis życia Miry Michałowskiej, sama dowiadywała się o swojej bohaterce nowych faktów, odsiewała prawdę od nieścisłości, uzupełniała przemilczenia i białe plamy w jej życiorysie. Z jednej strony Mira Michałowska pisała felietony na bazie własnego rodzinnego życia ("Drobne ustroje", "Wojna domowa") - ze szczególnym uwzględnieniem synów, Piotra i Stanisława, którzy stanowili dla niej niewyczerpane źródło anegdot - chętnie opowiadała również o blaskach i cieniach świata dyplomacji. Z drugiej - ukrywała przed światem swoją tożsamość: żydowskie pochodzenie, swoje emocje po śmierci rodziców i brata podczas II wojny światowej oraz związaną z przeżyciami traumę.
Jak podkreśliła Monika Ksieniewicz-Mil - życie Miry to gotowy scenariusz na film. O brylowaniu w aurze wpływowości i splendorze, o byciu podziwianą i cenioną, a równocześnie - pod naporem ostracyzmu, (niepotwierdzonych) podejrzeń o szpiegostwo i życiu na podsłuchu. Od młodzieżowej działalności politycznej w Komunistycznej Partii Polski, małżeństwo z fizykiem jądrowym Ignacym Złotowskim i pobyt w Paryżu, ucieczkę przed zagładą wojenną i pobyt w Stanach, poprzez małżeństwo z dyplomatą i późniejszym ambasadorem Jerzym Michałowskim i pobyt na placówkach w Wielkiej Brytanii i USA, aż po związki z Polską, częste przeprowadzki, liczne kontrowersje, oskarżenia, donosy i plotki.
Ani intensywne życie towarzyskie i rodzinne, ani nawet obowiązki dyplomatyczne, nie przeszkodziły jednak Mirze Michałowskiej w konsekwentnym budowaniu twórczego dorobku, którego rozmiary i wszechstronność robią wrażenie do dziś. Składają się na niego zarówno opowiadania i felietony publikowane w prasie (m.in. w rodzimym "Przekroju", "Świecie", "Twoim Stylu" oraz najbardziej znanych tytułach zagranicznych, tj.: "Time", "Harper's Magazine") i w formie książkowej, literatura dla dzieci, ale też powieść eksperymentalna “Przeprawa”, sztuki teatralne i wreszcie - bogata działalność przekładowa. To właśnie Mirze Michałowskiej zawdzięczamy tłumaczenia dzieł Ernesta Hemingwaya, Gertrudy Stein, Sylvii Plath, Joan Didion, Agathy Christie i wielu innych twórców, których współcześnie wliczamy do kanonu literatury amerykańskiej. Stało się tak, ponieważ Mira Michałowska, oprócz realizacji literackich pasji, pełniła rolę łączniczki między rzeczywistością peerelowską a światem zachodnim - dzięki niej Polacy poznawali świat zza żelaznej kurtyny, a Amerykanie mogli dowiedzieć się więcej o komunistycznej rzeczywistości. Złożyło się to na pełnię doświadczenia życiowego Miry - zakosztowała wielkiego świata, ale też PRL-owskiego życia, dzięki czemu mimo szerokich horyzontów dostrzegała i rozumiała społeczne problemy przeciętnych obywateli, co znajdowało odzwierciedlenie w jej twórczości.
Połączenie komunistycznych realiów i zachodnich inspiracji zaowocowało pionierskimi w Polsce projektami. Zarówno "Tele-echo” - pierwszy polski talk-show, jak również kultowa “Wojna domowa” - serial na kanwie felietonów Miry Michałowskiej w “Przekroju” (pod pseudonimem Maria Zientarowa) to efekt obserwacji trendów zagranicznych, które Mira Michałowska z powodzeniem zaszczepiła w kształtującej się wówczas Telewizji Polskiej.
Było to kolejne spotkanie w ramach cyklu „Biografistki” - spotkań literackich organizowanych od kilku lat w Filii nr 2 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Lublinie. Do tej pory w jego ramach gościliśmy Małgorzatę Czyńską, Karolinę Dzimirę-Zarzycką, Olgę Wiechnik, Monikę Śliwińską oraz Urszulę Cur.
Zdjęcia: Beata Wijatkowska
Tekst i prowadzenie spotkania: Aleksandra Flis
